Czy Polska powinna karać za przypisywanie Narodowi Polskiemu lub Polsce odpowiedzialności i współodpowiedzialności za zbrodnie nazistowskie?

Jednym z najbardziej emocjonujących tematów medialnych ostatnich dni była reakcja Izraela, USA, Niemiec i Polski na uchwaloną przez Sejm i Senat zmianę ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej, wprowadzającą możliwość prowadzenia postępowań karnych przeciwko osobom przypisującym Polsce lub Narodowi Polskiemu odpowiedzialność lub współodpowiedzialność za popełnione zbrodnie nazistowskie. Zachęcamy do rozmowy z uczniami i uczennicami na ten temat i wspólnej analizy materiałów medialnych i źródłowych.

1. Podczas lekcji poświęconej nowelizacji ustawy o IPN przekaż na początku uczniom tekst źródłowy, stanowiący przytoczenie treści wprowadzanych do ustawy nowych przepisów:

Ustawa z dnia 26 stycznia 2018 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o grobach i cmentarzach wojennych, ustawy o muzeach oraz ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary uchwalona na posiedzeniu Sejmu nr 57 dnia 26.01.2018 r.  źródło tutaj>>

Art. 55a. 1. Kto publicznie i wbrew faktom przypisuje Narodowi Polskiemu lub Państwu Polskiemu odpowiedzialność lub współodpowiedzialność za popełnione przez III Rzeszę Niemiecką zbrodnie nazistowskie określone w art. 6 Karty Międzynarodowego Trybunału Wojskowego załączonej do Porozumienia międzynarodowego w przedmiocie ścigania i karania głównych przestępców wojennych Osi Europejskiej, podpisanego w Londynie dnia 8 sierpnia 1945 r. (Dz. U. z 1947 r. poz. 367), lub za inne przestępstwa stanowiące zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne lub w inny sposób rażąco pomniejsza odpowiedzialność rzeczywistych sprawców tych zbrodni, podlega grzywnie lub karze pozbawienia wolności do lat 3. Wyrok jest podawany do publicznej wiadomości.

2. Jeżeli sprawca czynu określonego w ust. 1 działa nieumyślnie, podlega grzywnie lub karze ograniczenia wolności.

3. Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego określonego w ust. 1 i 2, jeżeli dopuścił się tego czynu w ramach działalności artystycznej lub naukowej.

Art. 55b. Niezależnie od przepisów obowiązujących w miejscu popełnienia czynu zabronionego niniejszą ustawę stosuje się do obywatela polskiego oraz cudzoziemca w razie popełnienia przestępstw, o których mowa w art. 55 i art. 55a.

 

Poproś uczniów i uczennice o odpowiedź na pytania:

a. Czemu ma przeciwdziałać ta ustawa? Jakiego rodzaju zdarzeniom, sytuacjom?

b. Jak uczniowie i uczennice rozumieją pojęcia: „zbrodnie nazistowskie, zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne”?

c. Czy ustawa dopuszcza odstępstwa od wymierzenia kary za przypisywanie Polsce i Polakom odpowiedzialności i współodpowiedzialności za zbrodnie nazistowskie?

2. Następnie poproś uczniów i uczennice o zapoznanie się z przekazami medialnymi, opisującymi reakcję Izraela na nowelizację ustawę o IPN?

Po lekturze przez uczniów i uczennice materiałów przedyskutujcie następujące aspekty:

a. Poproś uczniów i uczennice o podkreślenie w tekstach fragmentów, które stanowią opinie i wzięcie w kółko treści, które prezentują fakty. Czy artykuły w równy sposób reprezentują opinie i fakty? Czy cytowane w tekstach opinie reprezentują punkty widzenia obydwu stron (Izraela i Polski) na daną sprawę?

b. Co wzbudziło sprzeciw Izraela? Do czego (jakich zdarzeń, sytuacji) odwołują się przedstawiciele Izraela, którzy mówią o „próbie napisania historii na nowo”, „próbie zaprzeczenia udziału wielu polskich obywateli w Holokauście”, „niemożliwości powiedzenia prawdy o zagładzie”?

c. Jak uczniowie i uczennice oceniają reakcję Izraela?

3. Teraz zapoznaj uczniów i uczennice z relacjami medialnymi, opisującymi reakcję Departamentu Stanu USA.

Po lekturze przez uczniów i uczennice materiału przedyskutujcie następujące aspekty:

a. Poproś uczniów i uczennice o podkreślenie w tekście fragmentów, które stanowią opinie i wzięcie w kółko treści, które prezentują fakty. Czy artykuł w równy sposób reprezentuje opinie i fakty? Czy cytowane w tekście opinie reprezentują punkty widzenia obydwu stron (USA i Polski) na daną sprawę?

b. Oświadczenie Departamentu Stanu USA zwraca uwagę na przewidywane negatywne konsekwencje wprowadzenia w życie nowelizacji ustawy o IPN. O jakich konsekwencjach czytamy w oświadczeniu? Czy uczniowie i uczennice są w stanie podać inne konsekwencje, jakie przynieść może nowelizacja przedmiotowej ustawy?

c. Jak uczniowie i uczennice oceniają reakcję Departamentu Stanu USA?

4. Przedstaw uczniom i uczennicom materiał medialny prezentujący wypowiedź ministra spraw zagranicznych Niemiec.

Po lekturze przez uczniów i uczennice materiału przedyskutujcie następujące aspekty:

a. Poproś uczniów i uczennice o podkreślenie w tekście fragmentów, które stanowią opinie i wzięcie w kółko treści, które prezentują fakty. Czy artykuł w równy sposób reprezentuje opinie i fakty?

b. Poproś uczniów i uczennice o zdefiniowanie słowa „kolaboranci”. Zapytaj, czy jeśli jednostki dopuszczają się złych czynów, to można przypisywać odpowiedzialność lub współodpowiedzialność całemu narodowi?

c. Jak uczniowie i uczennice oceniają reakcję ministra spraw zagranicznych Niemiec?

5. Zapoznaj uczniów i uczennice z oświadczeniem premiera Mateusza Morawieckiego.

Po lekturze przez uczniów i uczennice materiału przedyskutujcie następujące aspekty:

a. Kto w słowach premiera Mateusza Morawieckiego jest określony jako ofiara/-y II wojny światowej?

b. Do jakiej „uniwersalnej prawdy” odwołuje się premier Mateusz Morawiecki?

c. Jak uczniowie i uczennice oceniają reakcję premiera polskiego rządu Mateusza Morawieckiego?

6. Poprowadź z uczniami i uczennicami dyskusję wokół pytań: 

  • Co jest ważne dla przeciwników ustawy? Czego się obawiają przeciwnicy ustawy?
  • Co jest ważne dla zwolenników ustawy? Czego się obawiają zwolennicy ustawy?

Spróbujcie wspólnie znaleźć wartości, które łączą obydwie strony problemu (zwolenników i przeciwników; może to być dążenie do ochrony prawdy historycznej) i ustalić kompromisowe stanowisko w tej kwestii.

7. Podsumuj zajęcia z uczniami i uczennicami, prosząc ich, aby w parach podali sobie nawzajem jedną najważniejszą informację, którą pozyskali podczas lekcji i:

a. była dla nich odkrywcza, nowa, którą zrozumieli/uświadomili sobie dopiero na dzisiejszej lekcji;

b. która skłoniła ich do dalszych przemyśleń dotyczących nowelizacji ustawy o IPN.