Materiały pomocnicze do zajęć o relacjach Polski z USA, UE oraz NATO

Czy Polska powinna dążyć do zbliżenia i zacieśnienia współpracy transatlantyckiej z USA, współpracy w ramach NATO lub UE?

Stanowiska polskich think-tanków

 

Centrum im. Ignacego Daszyńskiego

Biorąc pod uwagę bliskość geograficzną, potencjał ekonomiczny i treść obecnych stosunków ekonomicznych głównym partnerem handlowym Polski powinny pozostać Niemcy. To jeden filar bezpieczeństwa Polski w kontaktach z otoczeniem zewnętrznym. Drugi filar, o charakterze militarnym, stanowi utrzymanie bliskich relacji z NATO. Natomiast współpraca transatlantycka Polski z USA powinna być realizowana w kontekście całej Unii Europejskiej. 

Instytut Obywatelski

Zdecydowanie tak. Zakotwiczenie Polski w zachodnioeuropejskiej rodzinie, w strukturach Unii Europejskiej i Sojuszu Północnoatlantyckiego, jest nie tylko gwarantem bezpieczeństwa, ale także wzrostu dobrobytu Polek i Polaków. Świat w ostatnich latach staje się coraz bardziej niestabilny, polityka Rosji staje się coraz bardziej agresywna, a globalne procesy gospodarcze – coraz bardziej nieprzewidywalne i gwałtowne. Skala zagrożeń przerasta możliwości poszczególnych państw, nawet tych największych. Obronimy się przed zagrożeniami, działając razem i łącząc siły.

Instytut Sobieskiego

Aktualnie nie ma alternatywy dla zbliżenia transatlantyckiego, NATO i UE. Wyzwaniem jest jednak takie funkcjonowanie w tych instytucjach, by wybory strategiczne naszych sojuszników były jak najbardziej zgodne z polską racją stanu i umiejętnie rozgrywać nasze zaangażowanie. Jeżeli okaże się to niemożliwe, konieczne będzie szukanie alternatywy. Ponadto, w ramach UE Polska powinna wspierać te działania, które nie duplikują działań NATO, a także zacieśniać współpracę z krajami skandynawskimi – Szwecją, Danią i Finlandią.

Instytut Spraw Publicznych

Integracja europejska jest dla Polski kluczowa. Stanowiła istotny cel polskiej polityki po przemianach roku 1989 i nadal pozostaje polską racją stanu. W polskim interesie leży zaangażowanie w ścisłą współpracę w ramach Unii Europejskiej i wpsółkształtowanie europejskiej polityki w różnych dziedzinach. Jako duży kraj Unii Europejskiej Polska powinna proponować projekty służące do wzmacniania integracji europejskiej.

NATO było, jest i pozostanie gwarantem polskiego bezpieczeństwa, stąd zaangażowanie Polski w struktury Sojuszu Północnoatlantyckiego jest dla Polski bardzo istotne. Polska powinna aktywnie współkształtować rozwój Sojuszu, uczestniczyć w misjach i ćwiczeniach oraz wychodzić z inicjatywami, jak wspólnie dbać o bezpieczeństwo regionu.
 
Stany Zjednoczone pozostaną ważnym polskim sojusznikiem, zwłaszcza w dziedzinie bezpieczeństwa. Należy dbać o wzmacnianie współpracy bilateralnej jako i w ramach NATO w porozumieniu z europejskimi sojusznikami. Kooperacja w ramach NATO i struktur bezpieczeństwa w ramach UE mogą się uzupełniać i Polska powinna wspierać takie komplementarne działania.

Klub Jagielloński

Polska powinna przede wszystkim stawiać na rozwój swojej pozycji  na arenie międzynarodowej, jako suwerennego państwa. Dobrą i wartościową inicjatywą dla naszego kraju, która powinna być odpowiednio wykorzystana, jest Grupa Wyszehradzka nie stanowiąca co prawda równorzędnej alternatywy wobec UE, ale mogąca służyć wzmocnieniu pozycji Polski w ramach Unii oraz inicjatywa Trójmorza, będąca przede wszystkim forum wymiany poglądów i zacieśniania kontaktów z sąsiadami. Głównym partnerem pozaeuropejskim Polski powinny wciąż być Stany Zjednoczone, z którymi Polska powinna nawiązać jak najściślejszą współpracę nie tylko na polu gospodarczym, ale również wojskowym między innymi poprzez aktywne członkostwo w NATO i wypełnianie idących za tym zobowiązań (zwłaszcza w zakresie finansowania zbrojenia kwotą równą minimum 2% PKB). Zacieśnianie współpracy z UE powinno być ograniczone, dopóki UE nie przejdzie gruntownych reform, które pozwolą jej na powrót do chrześcijańskich, tradycyjnych korzeni i zboczy z kursu tworzenia europejskiego państwa federacyjnego. W tym czasie powinniśmy inwestować w silną pozycję V4.

Krytyka polityczna

Dotychczas jedno było funkcją drugiego – do końca kadencji prezydenta Obamy to Niemcy były głównym sojusznikiem USA w Europie i dobre relacje z nimi warunkowały naszą pozycję wobec Amerykanów. Dziś Polska może stanąć przed trudnym wyborem – gdyby zbliżenie z USA miało odbywać się kosztem stosunków z europejskimi sąsiadami, należałoby zdecydować się na europeizację polityki obronnej, gdyż Polska może zmieniać sojusze, ale położenie geograficzne niekoniecznie. Najlepszą gwarancją bezpieczeństwa wojskowego i politycznego Polski jest jak najściślejsze powiązanie potencjałów obronnych (w tym współpraca przemysłu) między nami a najważniejszymi państwa UE – Niemcami i Francją, ale także krajami Skandynawii, które mają bardzo podobną do Polski „wyobraźnię geopolityczną”. Do tego, mimo wielu niechętnych UE wypowiedzi prezydenta Trumpa, zacieśnienie integracji obronnej w Europie może sprzyjać zaangażowaniu Amerykanów na naszym kontynencie – odbiera bowiem USA argument o „jeździe na gapę”, czyli korzystaniu z amerykańskiego parasola bezpieczeństwa bez wysiłku samych Europejczyków. Jednocześnie integracja kontynentu osłabia relatywną siłę Rosji, której największym atutem jest zdolność dzielenia i rozgrywania przeciw sobie poszczególnych państw UE; do tego rozwiązanie kluczowych wyzwań współczesności – kryzysu migracyjnego, ocieplenia klimatu, adekwatnej regulacji rynków – nie jest możliwe na poziomie pojedynczych państw narodowych. 

 

Stanowiska partii politycznych

 

Program Prawa i Sprawiedliwości, 2014

„Za fundament naszego bezpieczeństwa międzynarodowego uznajemy przynależność do Paktu Północnoatlantyckiego i naszą aktywność w jego ramach. Dla Polski szczególnie jest istotne, aby nasze – zakładamy, iż nie ostateczne – obecne położenie jako państwa brzegowego NATO bezpośrednio konfrontowanego ze wzrostem potencjału militarnego innych aktorów tuż u swoich granic, stanowiło przesłankę do zwiększenia poziomu gwarancji bezpieczeństwa NATO dla Polski. (…) Jednocześnie powrócimy do intensywnych działań, w ramach NATO, zmierzających do powstania na terytorium Polski krytycznej infrastruktury obronnej Sojuszu o znaczeniu strategicznym.
(…)Tworzenie w Unii Europejskiej zrębów ambitnej polityki bezpieczeństwa uznajemy za działanie istotne. Nie może jednakże prowadzić to do powstania systemu konkurencyjnego wobec transatlantyckiej współpracy sojuszniczej, nie może też prowadzić do powstania, pomiędzy krajami europejskimi, sformalizowanej wewnętrznej funkcjonalnej hierarchii w zakresie bezpieczeństwa, statusu wojskowego czy też zdolności przemysłu obronnego.
(…) Popieramy i jesteśmy otwarci na tworzenie regionalnych narzędzi współpracy militarnej, w ramach państw członkowskich NATO i UE, ze szczególnym uwzględnieniem środkowoeuropejskich jednostek współdziałania wojskowego.
Dla międzynarodowych aspektów bezpieczeństwa Polski szczególną rolę będą odgrywać tradycyjnie stosunki Polski ze Stanami Zjednoczonymi. Należy podjąć działania, by przy sprzyjających okolicznościach doszło do szybkiej rewitalizacji tych stosunków w wymiarze dwustronnym (…)i podjąć wspólne działania na rzecz wzmocnienia bezpieczeństwa, stabilności i umocnienia demokratycznego ładu w regionie. Strategiczna zbieżność celów Polski i USA powinna doprowadzić do powrotu zaangażowania obu stron we wspólne przedsięwzięcia z zakresu bezpieczeństwa międzynarodowego, nawet przy obserwowanym zmniejszeniu amerykańskiej obecności w Europie. (…)
Polityka zagraniczna i europejska Polski w obszarze jej zadań z zakresu statusu i pozycji naszego kraju w relacjach zewnętrznych wspierać się będzie na czterech zasadniczych założeniach: zerwaniu z polityką klientelizmu wobec decyzji innych państw na oznaczonych przez nie polach dopuszczalnego działania, przedstawieniu własnej wizji miejsca Polski w Europie i świecie a tym samym formułowaniu narodowych celów i własnej koncepcji polityki zagranicznej, budowaniu wraz z innymi państwami partnerskich porozumień wynikających ze wspólnoty interesów i wartości (…) Zdecydowanie odrzucamy poglądy, które zakładają niezdolność Polski do samodzielnego działania na arenie międzynarodowej i wynikające stąd poszukiwania oparcia w stolicach innych krajów, bądź też sprowadzanie polskiej polityki zagranicznej do roli elementu w polityce działań zewnętrznych Unii Europejskiej, co w istocie oznacza podporządkowanie jej interesom najsilniejszych państw unijnych. Polska powinna prowadzić politykę podmiotową, tak jak czynią to inne liczące się kraje europejskie – być zdolna do wywoływania pożądanych przez siebie faktów i procesów w polityce międzynarodowej przy użyciu wszystkich dostępnych instrumentów, także wielostronnych. ”. (s. 153-154)

Źródło: http://pis.org.pl/document/archive/download/128

Polska przyszłości - Program Platformy Obywatelskiej 2015

„Będziemy kontynuować zacieśnianie relacji ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki Północnej, w imię umacniania wartości transatlantyckich. Będziemy przekonywać naszych europejskich partnerów do szans, jakie stworzy transatlantyckie porozumienie o wolnym handlu, dbając przy tym o zabezpieczenie polskich interesów. (...) Uważamy, że Unia Europejska jest najważniejszym forum międzynarodowym realizowania naszych interesów. Wierzymy, że skuteczne zabieganie o realizację polskich celów strategicznych nie polega na kontestowaniu osiągnięć zjednoczonej Europy, ale na sprawnym wpisywaniu naszych racji w interes ogólnoeuropejski i na maksymalizowaniu naszego wpływu na bieg wydarzeń." s. 65
"Nasze najbliższe sąsiedztwo zawsze będzie dla nas najważniejszym punktem odniesienia. Nadal chcemy stosować taktykę zmiennych koalicji, poszukując sojuszników o podobnych interesach w całej Unii Europejskiej. Dziś w Unii nie wystarczy wetowanie, a wpływ na podejmowane w Brukseli decyzje nie może opierać się jedynie na negatywnej strategii kontestowania większości proponowanych rozwiązań. Skuteczne forsowanie zdefiniowanych przez Polskę interesów musi polegać na budowaniu szerokich koalicji, które zapewnią poparcie w większościowym głosowaniu na forum unijnym. (...)
(…) Chcemy Unii Europejskiej spójnej i silnej. Sprzeciwiamy się podziałowi UE na członków lepszej i gorszej kategorii, anachronicznemu podziałowi na „starą” i „nową” Europę, wewnętrznemu rozwarstwieniu i zmiennym kręgom integracji." s. 66
"Będziemy pilnować, by coraz bardziej integrująca się strefa euro pozostawiła drzwi otwarte na kraje takie jak Polska. Podkreślamy jednak, że do rozszerzenia strefy euro muszą być gotowe obie strony. Wspólną walutę przyjmiemy wówczas, gdy będzie to korzystne dla naszego kraju, naszego społeczeństwa i gospodarki." s. 67
"Dostrzegamy fundamentalne znaczenie, jakie dla integracji europejskiej ma tandem francusko--niemiecki. Chcemy dalej realizować wznowioną za rządów PO współpracę z Niemcami i Francją w ramach Trójkąta Weimarskiego, podtrzymując otwarty dialog opierający się na relacjach partnerskich i zaufaniu. (...) Już dziś Polska odgrywa bardzo ważną rolę w regionie, budując kluczowe koalicje w negocjacjach europejskich z udziałem Węgier, Czech i Słowacji. W sprawie funduszy europejskich, polityki energetycznej czy ostatnio polityki migracyjnej Polska jako lider forsuje interesy nie tylko Grupy Wyszehradzkiej, ale także Rumunii, Bułgarii i krajów bałtyckich. Współpraca regionalna była i pozostanie naszym priorytetem. Nasi najbliżsi sąsiedzi zawsze są ważnym punktem odniesienia." s. 68
"Sojusz polityczny, gospodarczy i militarny ze Stanami Zjednoczonymi i Kanadą jest kluczowym elementem bezpieczeństwa nie tylko Polski, ale całej Europy. Umacnianie więzi transatlantyckich jest najlepszą odpowiedzią na wyzwania, przed którymi stanęła dziś cała zachodnia cywilizacja. Chcemy relacji euroatlantyckich opartych na pełnym zaufaniu i wzajemności. Będziemy dążyć do zwiększenia obecności Stanów Zjednoczonych w naszej części Europy, przede wszystkim w wymiarze bezpieczeństwa, ale nie tylko." s. 70
"Udział w Sojuszu Północnoatlantyckim pozostanie kluczowym elementem bezpieczeństwa militarnego Polski. Kontynuowane będą szczególne relacje sojusznicze ze Stanami Zjednoczonymi, rozbudowujące amerykańską obecność wojskową w Polsce. Naszym celem jest przekonanie sojuszników do utworzenia stałych baz wojskowych w Polsce, potwierdzających szczególną pozycję Polski w Sojuszu." s. 76

Źródło: http://www.platforma.org/aktualnosc/42974/program

Program Nowoczesna Polska dla każdego

„Polska będzie prowadziła inteligentną politykę zagraniczną. Będziemy budowali sojusze z partnerami, by realizować nasze najważniejsze cele, jak spójność Unii Europejskiej, bezpieczeństwo energetyczne czy dalsze wzmocnienie wschodniej flanki NATO. Będziemy dążyć do aktywnego wpływu na przyszłość Europy, grając na wielu szachownicach. Połączymy strategiczne stosunki z państwami Europy Zachodniej z dążeniem do pełnienia kluczowej funkcji w regionie." s. 113
"Spowodujemy, że Polska w dużo większym stopniu będzie się angażowała w rozwiązywanie problemów europejskich. Racją stanu stanie się aktywne wzmacnianie integracji europejskiej i uczestnictwo w jej najważniejszych projektach. (…) Myśląc o przyszłości Europy, chcemy Unii sprawnej, skutecznej, rozwijającej się i konkurencyjnej na świecie. Unii, w której wspólna waluta jest elementem bezpieczeństwa ekonomicznego i politycznego. Unii, która potrafi być solidarna i współpracować w trudnych czasach. (...) Chcemy, by Polska stała się prawdziwym partnerem działań USA w Europie. Filarem współpracy transatlantyckiej powinno być także nowe porozumienie handlowe (TTIP). Zależy nam na  Kompleksowej umowie, która uwolni handel po obu stronach Atlantyku i doprowadzi do ograniczenia barier regulacyjnych i przepływu inwestycji." s. 114

Źródło: https://nowoczesna.org/wp-content/uploads/2016/09/Program-Nowoczesnej.pdf 

Strategia zmiany - Kukiz'15 Potrafisz Polsko!

„Fakty są takie, że Polacy nie mają poczucia, że żyją w państwie, które potrafi skutecznie bronić ich interesów w stosunkach z innymi państwami. Polskie rządy od lat przegrywają kluczowe debaty w Unii Europejskiej. Największe partie systemowe otwarcie sprowadzają naszą politykę europejską do żebrania o fundusze europejskie. Dotychczasowe rządy nie potrafiły zapewnić Polsce pozycji lidera w regionie. (…) Stajemy się w coraz większym stopniu przedmiotem a nie podmiotem polityki międzynarodowej. (…) Odrzucamy chęć wyrzeczenia się suwerenności i przekazania kompetencji polskiego rządu na poziom europejski. Nasz rząd będzie gwarantem realizacji polskiej racji stanu w polityce zagranicznej. Nasz rząd będzie dbał tylko i wyłącznie o polskie interesy a nie interesy niemieckie, rosyjskie, ukraińskie czy europejskie." s. 26

"Euro okazało się eksperymentem nieudanym. Nie można ustanowić wspólnej waluty dla państw na tak różnym poziomie rozwoju gospodarczego. Dziś euro zagraża fundamentom integracji europejskiej i zasadzie europejskiej solidarności." s. 28

"W wyniku błędnych założeń strategicznych przyjętych przez skorumpowaną i zdemoralizowaną polską klasę polityczną, uznano Polskę za państwo trwale bezpieczne. Mimo naszych tragicznych doświadczeń historycznych i oczywistych zagrożeń wynikających z geopolitycznej sytuacji Polski nasze “elity” po prostu założyły, że zgodnie z Art. 5 NATO w razie zagrożenia pomogą nam sojusznicy. Jednocześnie zapomnieli o Art. 3 NATO, zobowiązującym państwa członkowskie do rozwijania indywidualnych zdolności do odparcia zbrojnej napaści. Zaprzestano przygotowań do obrony kraju, zrezygnowano ze szkolenia rezerw. Polską armię ograniczono do miniaturowych wojsk operacyjnych, opartych na służbie zawodowej. Doprowadziło to do głębokiej zapaści Sił Zbrojnych RP. Nasza armia nie posiada obecnie zdolności do odstraszania, obrony i ochrony. Wynikająca z tego słabość jest  głównym zagrożeniem dla bezpieczeństwa państwa." s. 24

Źródło: http://ruchkukiza.pl/klub-poselski/strategia-zmiany/ 

Polskie Stronnictwo Ludowe

"W procesie integracji państw i społeczeństw krajów członkowskich Unii celem ma być ochrona wspólnoty jako całości oraz poszczególnych państw członkowskich. Nie godzimy się na powstanie "Unii dwóch prędkości", ani na działania zmierzające do utworzenia państwa federacyjnego. W podziale kompetencji pomiędzy instytucje unijne i krajowe priorytetem powinna być zasada pomocniczości. Struktury unijne powinny posiadać jedynie tyle kompetencji ile jest to konieczne, a państwa narodowe tyle władztwa, ile to możliwe. Opowiadamy się za zdecydowanym ograniczeniem wpływów unijnych biurokratów, których poczynania są jednym ze źródeł obecnego kryzysu w ramach Unii. Celem wzmocnienia głosu małych ojczyzn w sprawach europejskich będziemy dążyć do zwiększania roli Komitetu Regionów. Ewentualny zamiar wstąpienia Polski do strefy euro powinien być poprzedzony referendum ogólnokrajowym." s.5

Źródło: Solidarny rozwój - tezy programowe na XII Kongres PSL, 2016