O Edukacji o polityce

Edukacja obywatelska prowadzona w polskich szkołach głównie w ramach zajęć wiedzy o społeczeństwie w gimnazjum i szkołach ponadgimnazjalnych w dużym stopniu skoncentrowana jest na sposobie funkcjonowania instytucji publicznych i ich formalnych prerogatywach oraz prawach obywatela. Zależnie od realizowanego programu nauczania z różnym natężeniem obecne są w niej również wątki dotyczące aktywności obywatelskiej. Mało widoczna lub wręcz nieobecna pozostaje jednak edukacja o polityce rozumiana jako edukacja o sztuce rządzenia krajem, sztuce dzielenia ograniczonych zasobów, czy dbania o dobro wspólne.

Z różnych powodów (być może najważniejszym z nich jest postrzegana „kontrowersyjność” tych zagadnień) rzadko dyskutuje się z polskimi uczniami i uczennicami o tym, czym zajmują się na co dzień politycy – mało rozmawia się o wysokości podatków, o usługach społecznych (zdrowiu, edukacji), o polityce historycznej lub zagranicznej, o migracjach, o handlu, etc.

Tym samym w obawie przed kontrowersjami zubożono edukację obywatelską o elementy dotyczące meritum (twardego jądra) polityki, które powinny stanowić jeden z głównych filarów edukacji obywatelskiej i przygotowywać młodych ludzi do funkcjonowania jako świadomych i odpowiedzialnych obserwatorów i uczestników systemu politycznego (ang. political literacy).

W naszym programie edukację o polityce rozumiemy jako część edukacji obywatelskiej, która ułatwia młodemu człowiekowi zrozumienie polityki i wyrobienie sobie własnego zdania na istotne kwestie dotyczące bezpośrednio życia publicznego.

Obecna sytuacja stwarza powody do niepokoju. CBOS w swoich cyklicznych badaniach (ostatnie wyniki z 2016 roku) diagnozuje skrajnie krytyczny stosunek młodych Polek i Polaków do polityki i polityków, brak zainteresowania nią, ale też jednoczesny brak umiejętności określenia własnych poglądów na skali lewica-prawica czy wskazania partii politycznej, do której młodemu respondentowi jest najbliżej.

Za tę sytuację odpowiadamy wszyscy jako społeczeństwo. W niewystarczającym stopniu tłumaczyliśmy młodym ludziom, czym jest polityka i na czym polega, nie uczyliśmy analizowania spraw publicznych, nie ułatwialiśmy im wyrobienia sobie własnych poglądów na ten temat, zostawiliśmy to pole goniącym za sensacją mediom i oferującym proste odpowiedzi ruchom społecznym.

Odejście od zaniedbywania edukacji o polityce jako części edukacji obywatelskiej i podjęcie próby nadrobienia zaległości w tym obszarze wydaje się kluczowe, choć przy obecnym stopniu polaryzacji sceny politycznej i opinii publicznej jest z pewnością bardzo trudne. Podjęcie tego wyzwania jest konieczne, jeśli mamy mieć możliwość odbudowania obecnie głęboko podzielonej wspólnoty, w której powinniśmy na nowo umieć się ze sobą nie zgadzać jednocześnie szanując się nawzajem i ufając sobie.  Szkoła – jako jedyna instytucja, która dociera do wszystkich młodych ludzi w Polsce – może i powinna odegrać w tym procesie kluczową rolę.

Edukacja o polityce powinna więc:

  • tłumaczyć młodym ludziom politykę jako sztukę rządzenia państwem i poszukiwania odpowiedzi na pytanie, jak możemy żyć razem jako wspólnota;
  • identyfikować kluczowe kwestie obecne w debacie publicznej i pomagać młodzieży w ich analizowaniu z różnych perspektyw;
  • ułatwiać uczniom i uczennicom wyrobienie sobie własnego zdania na te tematy (dzięki zdobyciu podstawowej, rzetelnej wiedzy, poznaniu zróżnicowanych opinii i odwołaniu do własnych wartości).

Edukacja o polityce to wyzwanie dla szkół, w praktyce mierzą się z nim w głównej mierze nauczyciele, którzy z jednej strony chcą przygotowywać młodych ludzi do rozumienia otaczającego ich świata, z drugiej zaś mierzą się z ograniczeniami czasowymi, brakiem odpowiednich materiałów, ryzykiem wzbudzenia kontrowersji lub posądzenia o stronniczość.

Wsparcie dla nauczycieli i szkół w ramach naszego Programu Edukacji o Polityce powinno doprowadzić do sytuacji, w której młodzi ludzie zarówno w szkołach podstawowych (i gimnazjach), jak i ponadpodstawowych mają możliwość:

  • zdobycia rzetelnych informacji na wybrane tematy dotyczące życia publicznego;
  • zapoznania się z opiniami na ich temat formułowanymi przez ekspertów z różnych środowisk ideowych i polityków z różnych partii politycznych;
  • analizowania zebranych materiałów;
  • określenia swojego stosunku do omawianego zagadnienia.

Dowiedz się więcej o Programie Edukacji o Polityce. Kliknij tutaj >>

Kluczowym zagadnieniem w prowadzeniu edukacji o polityce jest zachowanie neutralności. Edukacja pod żadnym pozorem nie może być mylona z agitacją polityczną, bezpośrednim przekonywaniem uczniów do konkretnych poglądów ani manipulacją, która ma na celu doprowadzenie do ich dobrowolnego przyjęcia określonych opinii.

Od edukacji zwykle wymagamy apolityczności, rozumianej jako jasne oddzielenie od sfery polityki. Wyzwaniem edukacji o polityce jest to, że z uwagi na obszar, którym się zajmuje nie jest możliwa (ani pożądana) realizacja postulatu apolityczności – nie da się da się tłumaczyć polityki jednocześnie będąc od niej oddzielonym. Kluczowe jest jednak zachowanie neutralności politycznej rozumianej jako równe traktowanie wszystkich idei, koncepcji i poglądów obecnych w przestrzeni publicznej (o ile zgodne są one z obowiązującym porządkiem prawnym). Odpowiedzialność za przestrzeganie tej zasady spoczywa przede wszystkim na nauczycielu, który projektuje proces uczenia się i towarzyszy w nim uczniom i uczennicom. Postawa nauczyciela i jego umiejętność równego przedstawienia oraz włączenia do analizy i dyskusji zróżnicowanych poglądów i opinii jest kluczowa dla powodzenia procesu.

Dowiedz się więcej o zachowaniu neutralności i prowadzeniu zajęć. Przeczytaj materiały dla nauczycieli. Kliknij tutaj >>

Lista tematów, które można omawiać z uczniami i uczennicami jest długa, mogą pojawić się na niej zarówno zagadnienia w danym momencie pojawiające się na pierwszych stronach gazet, jak i te, których brakuje w codziennych dyskusjach. O propozycję tematów warto zapytać samą młodzież, pozwoli to na zwiększenie ich zaangażowania i umożliwi poszukiwanie odpowiedzi na pytania, które naprawdę nurtują młode pokolenie.

Zapoznaj się z proponowanymi scenariuszami zajęć. Kliknij tutaj >>

Zajęcia o których mowa mogą odbywać się w ramach lekcji wiedzy o społeczeństwie, częściowo również w ramach godzin wychowawczych, języka polskiego lub innych przedmiotów oraz (w idealnej sytuacji) w ramach realizowanych pod opieką nauczycieli projektów uczniowskich.

Program Edukacji o Polityce CEO czerpie z dorobku klasycznej edukacji obywatelskiej (w tym materiałów opracowanych w ramach podręczników i programów nauczania publikowanych przez wiele lat przez CEO) oraz edukacji medialnej, zróżnicowanych metod prowadzenia w klasie rozmów i dyskusji na tematy kontrowersyjne (ang. open-ended discussions on controversial issues) oraz metod deliberacji.

Metodę otwartych dyskusji z uczniami i uczennicami uznajemy za szczególnie adekwatną i ciekawą – pokazuje ona młodzieży, że na wiele pytań dotyczących wspólnoty politycznej nie istnieje jedna prawidłowa odpowiedź, zachęca do analizowanie alternatywnych rozwiązań i poszukiwania konsensusu pomiędzy nimi. W tym sensie przyczynia się do upowszechniania tzw. tolerancji politycznej (rozumianej jako uznanie poglądów innych niż nasze własne za legitymizowane w dyskursie publicznym). To właśnie tolerancja polityczna jest zaś kluczowa dla odbudowy wspólnoty - przekraczania istniejących w społeczeństwie podziałów oraz przywracania pierwotnych znaczeń pojęciom takim jak „polityka” i „konflikt”.

Opracował: Jędrzej Witkowski